Władysław Bartoszewski

Władysław Bartoszewski
(ur. 19 lutego 1922 r. w Warszawie, zm. 24 kwietnia 2015 r. tamże)
– historyk, pisarz, dziennikarz, publicysta, polityk, dyplomata, działacz społeczny. Prezes Honorowy Stowarzyszenia w latach 2009-2015

Absolwent Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie (1937) oraz Liceum Humanistycznego Towarzystwa Wychowawczo-Oświatowego „Przyszłość” w Warszawie (matura w 1939 r.).

We wrześniu 1939 r. uczestniczył w cywilnej obronie Warszawy. Od maja 1940 r. pracował w administracji Przychodni Społecznej nr 1 Polskiego Czerwonego Krzyża w Warszawie. We wrześniu 1940 r. zatrzymany na Żoliborzu w masowej obławie zorganizowanej przez hitlerowców i wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau (numer obozowy 4427), zwolniony w kwietniu 1941 r. dzięki działaniom PCK. Po opuszczeniu obozu nawiązał kontakt ze Związkiem Walki Zbrojnej, działał też we Froncie Odrodzenia Polski. Od 1942 r. w Armii Krajowej, pracował dla Wydziału Informacji Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. Z ramienia FOP włączył się w działalność Tymczasowego Komitetu Pomocy Żydom „Żegota” (następnie Rady Pomocy Żydom „Żegota” przy Delegacie Rządu RP na Kraj); był członkiem „Żegoty” do wybuchu powstania warszawskiego. Od 1943 r. w Referacie Żydowskim Departamentu Spraw Wewnętrznych Delegatury Rządu na Kraj. Uczestniczył w powstaniu warszawskim. Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, 1 października mianowany na stopień podporucznika. Odznaczony Krzyżem Walecznych. Po opuszczeniu Warszawy, kontynuował przez kilka miesięcy działalność konspiracyjną w Biurze Informacji i Propagandy KG AK w Krakowie. W lutym 1945 r. powrócił do Warszawy, gdzie rozpoczął służbę w pionie informacyjno-propagandowym organizacji „Nie”.

Od 1946 r. w redakcji „Gazety Ludowej” (centralny organ prasowy Polskiego Stronnictwa Ludowego). Wstąpił do PSL, które było w tym czasie jedynym liczącym się ugrupowaniem opozycyjnym wobec władz komunistycznych. W związku z tą działalnością poddany represjom przez organy bezpieczeństwa. W listopadzie 1946 r. pod fałszywym zarzutem szpiegostwa został aresztowany i uwięziony w siedzibie Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. W grudniu 1946 r. został przeniesiony do więzienia przy ul. Rakowieckiej. Zwolniony w kwietniu 1948 r., dzięki pomocy pracującej w Ministerstwie Sprawiedliwości Zofii Rudnickiej, byłej kierowniczki biura „Żegoty”. W grudniu 1948 r. został przyjęty na trzeci rok polonistyki na Wydziale Humanistycznym UW. Studia zostały przerwane w związku z aresztowaniem w grudniu 1949 r. i pięcioletnim pobytem w więzieniu. Więziony w budynku MBP oraz w więzieniu przy ulicy Rakowieckiej w Warszawie. 29 maja 1952 r. został skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na 8 lat więzienia za szpiegostwo; przebywał w więzieniach w Rawiczu i Raciborzu. Ze względu na zły stan zdrowia został w sierpniu 1954 r. zwolniony na roczną przerwę w odbywaniu kary. W marcu 1955 r. orzeczeniem Najwyższego Sądu Wojskowego został uznany za niesłusznie skazanego.

Po zwolnieniu z więzienia i uznaniu go za niesłusznie skazanego powrócił do działalności publicystycznej. Od sierpnia 1955 r. kierował redakcją wydawnictw fachowych Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich. Od 1956 r. publikował teksty w tygodniku „Stolica”, od stycznia 1957 r. był członkiem redakcji. W 1957 r. podjął współpracę z „Tygodnikiem Powszechnym”. W 1958 r. został przyjęty na studia polonistyczne na Wydziale Filologicznym UW w trybie eksternistycznym. Złożył na ręce prof. Juliana Krzyżanowskiego pracę magisterską, jednak decyzją rektora UW został w październiku 1962 r. skreślony z listy studentów.

W 1963 r. został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za pomoc udzielaną Żydom w trakcie wojny (na wniosek Żydowskiego Instytutu Historycznego). W tym samym roku, w imieniu Rady Pomocy Żydom „Żegota” odebrał w Izraelu dyplom Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (medal Sprawiedliwy wśród Narodów Świata otrzymał w 1966 r.). Pod koniec 1963 r. rozpoczął niejawną współpracę z Rozgłośnią Polską Radia Wolna Europa, co doprowadziło do rewizji w jego domu 1 października 1970 r. W grudniu 1970 r. przedstawiono mu prokuratorski zarzut „współdziałania z antypaństwowymi siłami z Radia Wolna Europa na szkodę PRL”. Z wytoczenia sprawy sądowej ostatecznie zrezygnowano. W związku z aktywną działalnością opozycyjną i licznymi kontaktami w krajach zachodnich został objęty zakazem druku w Polsce (do jesieni 1974 r.) oraz poddany innym represjom (rewizje, odmowy wydania paszportu, rozpowszechnianie fałszywek).

W latach 1973-1982 i 1984-1985 prowadził wykłady historii najnowszej w Katedrze Historii Nowożytnej Polski na Wydziale Nauk Humanistycznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. W 1976 r. był jednym z pierwszych sygnatariuszy listu intelektualistów protestujących przeciwko zmianom w Konstytucji PRL. Od 1978 r. brał udział w tworzeniu Towarzystwa Kursów Naukowych i wykładał w tajnym Uniwersytecie Latającym. W latach 1980-1981 był członkiem NSZZ „Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. został internowany – początkowo w areszcie na Białołęce, a następnie w ośrodku internowania w Jaworzu na poligonie drawskim. Z internowania został zwolniony 28 kwietnia 1982 r., dzięki wsparciu udzielonemu przez krajowe i zagraniczne środowiska intelektualistów.

W latach 1983-1984 i 1986-1988 wykładał gościnnie na uniwersytetach w Monachium i Eichstätt w RFN, a w latach 1988-1989 – na uniwersytecie w Augsburgu, w Austrii.

W latach 1990-1995 był ambasadorem RP w Austrii. W 1995 r. oraz od lipca 2000 do października 2001 r. był ministrem spraw zagranicznych. W latach 1997-2001 był senatorem i marszałkiem – seniorem IV kadencji, przewodniczącym Senackiej Komisji Spraw Zagranicznych i Integracji Europejskiej. W latach 2007-2015 sekretarz stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i pełnomocnik ds. dialogu międzynarodowego.

Członek: Towarzystwa Przyjaciół Książki, Związku Literatów Polskich (do 1983 r.), Polskiego Pen Clubu, Stowarzyszenia Pisarzy Polskich i in. Członek honorowy Światowego Związku Żołnierzy AK. Przewodniczący Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej przy Premierze Rządu RP. Przewodniczący Międzynarodowej Rady Państwowego Muzeum w Oświęcimiu. W latach 2001-2015 przewodniczący Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. W latach 2009-2015 Prezes Honorowy Stowarzyszenia Pracowników, Współpracowników i Przyjaciół Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa Imienia Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Laureat wielu odznaczeń, nagród i wyróżnień, w tym: Nagrody Pokojowej Księgarstwa Niemieckiego (1986), Orderu Orła Białego (1995) i Krzyża Wielkiego Orderu Zasługi RFN (2001). Otrzymał doktoraty honoris causa 11 uczelni polskich i zagranicznych oraz obywatelstwa honorowe: Państwa Izrael oraz kilku miast i gmin w Polsce.

Autor wielu książek z zakresu najnowszej historii, m.in.: Ten jest z Ojczyzny mojej. Polacy z pomocą Żydom 1939-1945 (oprac. wspólnie z Zofią Lewinówną; 1967), Warszawski pierścień śmierci 1939-1944 (1967), 1859 dni Warszawy (1974), Los Żydów Warszawy 1939-1943. W czterdziestą rocznicę powstania w getcie warszawskim (1983), Jesień nadziei: warto być przyzwoitym (1984), Dni walczącej stolicy. Kronika Powstania Warszawskiego (1984), Na drodze do niepodległości (1987), Władysław Bartoszewski: wywiad-rzeka (2006), Powstanie Warszawskie (2009), Życie trudne, lecz nie nudne (2010), Mój Auschwitz (2010) i in.

Pochowany 4 maja 2015 r. na warszawskich Powązkach Wojskowych.

Powrót do tekstu głównego

Powrót do strony głównej

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s